دانستنی

تاریخچه هنر قالیبافی

تاریخ قالیبافی

در مورد تاریخ پیدایش فرش اطلاعات دقیقی نداریم، ولی با توجه به آثار باستانی و  آثار کشف شده برما مسلم است که هنرهایی نظیر سبدبافی، بوریابافی، نمدبافی، زیلو بافی، جاجیم و گلیم بافی مقدمه ای بر پیدایش هنر اصیل فرشبافی بوده اند و فرش های نخستین دارای طرح های ساده شکسته و ذهنی باف بوده اند که بیشتر برای رفع نیاز تولید می شده اند ولی فرش های امروزی تکامل یافته های آن فرش ها می باشند.

در مورد مهد فرشبافی تا اوایل قرن اخیر پژوهشگران به این نتیجه رسیده بودند که مهد فرشبافی، تمدن متا مصر بوده است که شواهد آنها بیشتر جنبه تئوری و گفتاری داشت. اما با پیدا شدن فرش پازیریک در سال ۱۹۴۹ بوسیله پروفسور رودنکو نظريات فوق دگرگون گشت و با توجه به کشف یک نمونه عملی، مهد قالیبافی از سواحل نیل و دجله و فرات به آسیای مرکزی تغییر مکان داد و ثابت شد که مهد هنر فرشبافی در ایران بوده است.

تاریخچه قالیبافی در ایران قبل اسلام

در مورد این هنر در زمان (دوره ساسانیان اطلاعات دقیقی موجود نیست. معروفترین فرش بافته شده در این دوره همان فرش معروف بهارستان است که برای خسرو انوشیروان بافته شده است که ابعاد این فرش زربافت به روایتی ۴۵۰ × ۹۰ قدم بوده است و طرح آن نشان دهنده چهار فصل سال بوده است.

 

تاریخچه قالیبافی در ایران بعد اسلام

در تاریخ آمده است، پس از فتح ایران به وسیله اعراب، سعد از فرماندهان سپاه اسلام آن را به مدینه فرستاد تا قطعه قطعه شود و بین مسلمین تقسیم گردد. با ظهور اسلام و با توجه به سفارشات اسلام مبنی بر ساده زیستی و عدم علاقه خلفای مسلمین به تجمل گرائی این هنر تا حدود زیادی از رونق افتاد و به تدریج با روی کار آمدن خلفای عباسی که همچون پادشاهان ایرانی به تجملات اهمیت میدادند این هنر نیز تاحدودی اهمیت سابق خود را به دست آورد و آنگونه که در تاریخ مسعودی آمده است المستنصر خلیفه عباسی قالی مصور به صور انسانی با کتیبه های پارسی داشته است.

در کتاب حدود العالم از بافته های سیستان و بخارا و قالیچه های فارسی یادشده است. براساس نوشته مقدسی جهانگرد عرب، قاینات به بافت قالیچه های سجاده ای معروف بوده است. یاقوت حموی از مورخین قرن هفتم در کتاب معجم البلدان اشاره هایی به قالی آذربایجان دارد و خاقانی شاعر بزرگ نیز در شعرهای خود اشاراتی به قالی مرند نموده است. ابن بطوطه در سفرنامه خود از خورموسی به اصفهان ذکر نموده است که در دیزج و ایذه قالیچه های سبز رنگی سر راهش گسترده بودند.

تاریخچه هنر قالیبافی

طبق نوشته های ابن خلدون صادرات طبرستان قالی و صادرات گیلان قالی سجاده بوده است و طبرستان علاوه بر مالیات سالانه ششصد قالی به دربار خلفای بغداد می فرستاده است.

در مورد صنعت قالی بافی در دوره تیموریان می توان گفت که با توجه به علاقمندی شاهرخ به کار هنر و هنرمندان این صنعت توانست در این زمان پیشرفت کند در عین حال اوزون حسن مؤسس سلسله آق قوینلو نیز به این هنر توجه خاصی داشته است.

لكن باتوجه به نمونه های عالی باقی مانده از عصر صفویه باید گفت که اوج شکفتگی صنعت فرش ایران در دوران صفویه بوده است توجه پادشاهان صفویه و ایجاد امکانات و گردآوری و تشویق هنرمندان باعث گردید که هنر قالیبافی پیشرفت قابل ملاحظه ای نماید. شاه طهماسب از پادشاهان صفویه که خود نیز درکار طراحی فرش دست داشته است هنرمندان بزرگ را در تبریز گرد آورد و کمک قابل ملاحظه ای به آنها کرد تا در کارشان پیشرفت کنند. در زمان شاه عباس، شکوفایی این هنر افزایش قابل ملاحظه ای یافت.

 تاریخچه هنر قالیبافی در قاجاریه

شاه عباس در اصفهان یک کارگاه دایر کرد و در این کارگاه فرش های نفیسی برای دربار بافته شد و پیشرفت قالی بافی تا به آنجا رسید که این هنر یکی از منابع اقتصادی گردید و به دستور وی کارگاه هایی در مشهد، کاشان، شیروان، قره باغ، استرآباد و گیلان دایر گردید و فرش های نفیسی هم چون اردبیل، چلسی و بسیاری از فرشهای نفیس دیگر که زینت بخش بسیاری از موزه های دنیا می باشد مربوط به همین دوران است.  با روی کار آمدن سلسله قاجاریه در صنعت قالی بافی ایران که در قرن دهم و یازدهم (عصرصفوی) به کمال رسیده بود، روبه تنزل و ضعف گذاشت و پس از آن دیگر نتوانست آن شکوه خود را پیدا کند.

بازگشت به لیست

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.